7/4/2025
σημειώνει: ο Δημήτρης Κουρέτας *
Υπάρχουν πολλά βιβλία που μπορούν να σημαδέψουν έναν ανθρωπο. Εγώ πλέον δύσκολα να διαβάσω πάνω ένα δύο βιβλία το μήνα . Μέχρι προπερυσι περίπου 40 το χρονο. Από βιολογία μέχρι φιλοσοφία . Όχι πεζογραφία. Δεν μου αρέσει ιδιαίτερα. Στην πρώτη γραμμή μου βρίσκεται Το δένδρο της γνώσης των Χιλιανών Maturana και Varela, που παρουσιάζουν σε τούτο το βιβλίο τους μια ριζοσπαστική άποψη για τις ζωικές διαδικασίες με τις οποίες οι ανθρώπινες υπάρξεις αποκτούν γνώση του κόσμου που τις περιβάλλει.
Με τη βοήθεια πλήθους εικόνων και παραδειγμάτων, οι συγγραφείς υποστηρίζουν πως η πράξη της γνώσης δεν αντανακλά απλώς μια αντικειμενική πραγματικότητα που υπάρχει “εκεί έξω”, αλλά αποτελεί μια ενεργό διαδικασία που έχει τις ρίζες της στη βιολογική μας δομή και με την οποία κυριολεκτικά δημιουργούμε τον κόσμο της εμπειρίας μας. Για να υποστηρίξουν την άποψή τους οι συγγραφείς εξετάζουν θέματα όπως η φύση της επιστημονικής εξήγησης, η οργάνωση των έμβιων όντων, η εξέλιξη, η γλωσσολογία και η ανάδυση της αυτοσυνείδησης.
Πεποίθηση των συγγραφέων είναι ότι αυτός ο νέος τρόπος θέασης της γνωστικής διαδικασίας έχει σημαντικές ηθικές και κοινωνικές συνέπειες, επειδή ο μόνος κόσμος που έχουμε στη διάθεσή μας είναι ο κόσμος που δημιουργούμε μαζί με τους άλλους μέσα από τις πράξεις της συμβίωσής μας. Προσέξτε αυτο. Ο κόσμος μας είναι ο κόσμος που φτιάχνουμε με τους άλλους . Γραμμένο τόσο για το ευρύ κοινό όσο και για τους σπουδαστές και τους επιστήμονες, το Δέντρο της Γνώσης προσκαλεί τους αναγνώστες να απελευθερωθούν από τις προκαταλήψεις τους και να δουν από νέα σκοπιά τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Το διάβασα στη Βοστώνη το 1991 στα αγγλικά αλλά και μετά μου τό έκανε δώρο η Χαριτινη στα ελληνικά. Ήξερε ότι διαβάζω πολλά τέτοια βιβλία κοινωνιοβιολογιας και μου έπαιρνε συνέχεια . Σπάνιο τούτο.
Αν το βρείτε στα ελληνικά θα σας ανοίξει δρόμους.
* Ο Δημήτρης Κουρέτας είναι καθηγητής Φυσιολογίας ζωϊκών οργανισμών και Περιφερειάρχης Θεσσαλίας
