3/12/2025
γράφει: ο Πέτρος Ιωάννου*
Πρόσφατα είχα συνάντηση με τον καθηγητή Ιωάννη Αντωνόπουλο για συνέντευξη αλλά η τεχνολογία μας πρόδωσε. Έβγαζε κόφτη στο 28 λεπτό και κατέστρεφε και το αρχείο. Αντ’ αυτού λοιπόν θα επιχειρήσω μια αναδίφηση στα λεγόμενά μας:
“Για να καταλάβουμε τα γεγονότα του 1821 και τα μετεπαναστατικά χρόνια έχει ενδιαφέρον να δούμε και δυνάμεις που αναπτύχθηκαν στην Ελληνική ύπαιθρο προεπαναστατικά. Στα σχολειά μας όλοι μαθαίνουμε για τους αρματωλούς και κλέφτες όμως την υφή αυτών των σωμάτων δεν την γνωρίζουμε καλά.
Κατά την μακρόχρονη δουλεία, υποταγή στους Οθωμανούς οι σκλαβωμένοι λαοί έπρεπε να βρουν και τρόπο να επιβιώσουν. Άς το πούμε ένστικτο αυτοσυντήρισης. Κάποια τμήματα του ελληνικού λαού δεν είχαν κατά νου να συνεχίσουν να δίνουν φόρους, μερίδια, στον κατακτητή, της παραγωγής και αυτονομήθηκαν. Δημιούργησαν ομάδες ένοπλες στα βουνά, ισχυροποιήθηκαν και με διαπραγματευτικό όπλο την ισχύ, παζάρευαν με τις αρχές των κατακτητών ειδικές σχέσεις. Έτσι δημιουργήθηκαν τα αρματολίκια.
Τα αρματολίκια ήταν αυτόνομες, ορεινές περιοχές στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας, όπου η τάξη διατηρούνταν από αρματολούς, δηλαδή ένοπλες ομάδες με επικεφαλής έναν οπλαρχηγό. Οι αρματολοί λάμβαναν αρμοδιότητες αστυνόμευσης και φύλαξης, με αντάλλαγμα την αυτονομία και την αναγνώριση από τους Οθωμανούς. Ο θεσμός αυτός αποτέλεσε έναν τρόπο οι Οθωμανοί να διασφαλίζουν την ασφάλεια σε δύσβατες περιοχές και να ελέγχουν τους κλέφτες.
Ήταν αυτόνομες περιοχές που διατηρούσαν ένα βαθμό εσωτερικής αυτονομίας λόγω της δύσκολης πρόσβασης και της συνεχούς αντίστασης.
-Οι αρματολοί ήταν υπεύθυνοι για την τήρηση της τάξης και την καταδίωξη ληστών εντός της περιοχής τους.
-Οι Οθωμανοί δερβεναγάδες, οι οποίοι υπάγονταν στον πασά της περιφέρειας, ήταν υπεύθυνοι για τον διορισμό των αρματολών, οι οποίοι ετύγχαναν ειδικής μεταχείρισης.
– Η ύπαρξη αρματολικιών ήταν αποτέλεσμα διαρκούς αντίστασης. Η σχέση υποτέλειας με την Οθωμανική Αυτοκρατορία υπήρχε αλλά με αντάλλαγμα την εσωτερική αυτονομία και φορολόγηση κατ’ αποκοπή.
Είχαν υποχρέωση ως αρματολοί (προεστοί) την αστυνόμευση τη φύλαξη της περιοχής που καθόριζαν οι οθωμανικές αρχές.
Αυτά τα ένοπλα σώματα και στην περίοδο της ελληνικής επανάστασης του 1.821 έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο. Και στις νικηφόρες περιόδους και στις χειρότερες (αναφέρομαι στην περίοδο των εμφυλίων πολέμων).
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του “ενστίκτου της αυτοσυντήρισης” το βρίσκουμε και στην άλωση της Τριπολιτσάς. Απορούμε όλοι κι εδώ και στην Τουρκία για τις ευρύτατες σφαγές που ακολούθησαν μετά την κατάληψη της πόλης. Η αλήθεια που δεν μάθαμε στα σχολεία είναι ότι στις πολιορκίες γίνονται και διαπραγματεύσεις. Τούρκοι και Εβραίοι συνομιλούν με τον Κολοκοτρώνη για την τύχη των θησαυρών τους. Όταν αυτό έπεσε στην αντίληψη χαμηλόβαθμων βιάστηκαν να κινηθούν αυτοβούλως κατά της πόλης για να κουρσέψουν πρώτοι τους θησαυρούς. Όπερ και εγένετο αφού προηγήθηκαν έκτεταμένες σφαγές.
Παρόμοια εξέλιξη είχαμε στην Αιτωλοακαρνανία. Ο κλοιός στενεύει διαπραγματεύσεις τρέχουν. Ο τουρκαλβανός Νούρκα Σέρβανη, κάνει πως συμφωνεί για παράδοση. Ήδη είχε πάρει στη κατοχή του τιμαλφή πλουσίων οικογενειών τάχα για λύτρα και ξεπορτίζει κρυφά τη νύκτα. Η φυγή των καρφώνεται και ο Γιολδάσης με ενέδρα τους πετσοκόβει έξω από το Κρίκελλο Ευρυτανίας. Κι εδώ στο Βραχώρι (Αγρίνιο) δυστυχώς έγιναν φοβερές σφαγές κυρίως Εβραίων. Ένας γλύτωσε… Πηγή αναφέρει πως ήταν νωπές οι μνήμες απ’ τα βασανιστήρια και την τύφλωση με αγκάθι που υπέστη κληρικός από Εβραίους αλλά αντιπάθειες πάντα υπάρχουν ένθεν κακείθεν. Η παράμετρος της καταλήστευσης είναι επίσης κυρίαρχη όμως πως να δικαιολογήσει κανείς βιασμούς κ.α. Πολλές χανούμισες κατέληξαν σκλάβες του σεξ.
Προφανώς και επιθυμία όλων πολιτικών και στρατιωτικών είναι να διώξουν τους Τούρκους. Όμως όλους τους απασχολεί και η επόμενη μέρα. Ποιός θα έχει το πάνω χέρι, την εξουσία. Ο Κολοκοτρώνης δεν κρύβει το ενδιαφέρον του και για κουβέρνο μιλιτάρε. Τηρουμένων των αναλογιών βέβαια γιατί δεν μπορούμε να κρίνουμε με σημερινούς όρους κείνη την περίοδο, δεν είναι ορθό.
Χρωστάμε πολλά στον Καποδίστρια που πρόλαβε να βάλει κάποια τάξη σ’ όλα αυτά τα αντικρουόμενα συμφέροντα.
Θα ήταν λάθος επίσης αν μηδενίζαμε τις περιόδους διακυβέρνησης των Μαυροκορδάτου, Κουμουνδούρου, Τρικούπη, Δεληγιάννη.
Η επανάσταση οπερέτα χαμηλόβαθμων αξιωματικών του στρατούν του 1909, ρίχνει σαν χάρτινο πύργο τον τότε πολιτικό κόσμο. Προτίμησαν να αποσυρθούν για να μην χυθεί αίμα. Δεν πρόβαλαν μόνο τις δικές τους δυσαρέσκειας από την πολιτική του παλατιού και του διαδόχου συσπείρωσαν συντεχνίες και όλη η Αθήνα είναι σε αναβρασμό. (Πόσο μοιάζει η κατάσταση με τα σημερινά γεγονότα, γιατροί στρατιωτικοί γεωργοί κτηνοτρόφοι είναι στους δρόμους).
Ο ξένος παράγων (Αγγλία) προώθησε τον Βενιζέλο. Ήδη ο Γούναρης είχε αρνηθεί πρόταση των στρατιωτικών να αναλάβει.
Παραμονές του πρώτου παγκοσμίου πολέμου τρέχουν και οι βαλκανικοί πόλεμοι. Ηταν μια πρόβα generale των μικρών τη ανοχή των μεγάλων δυνάμεων, εν όψει του μεγάλου πολέμου.
Στον πόλεμο η αγαστή συνεργασία Βενιζέλου Κωνσταντίνου δεν υπάρχει πια. Ο Βενιζέλος θέλει την Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ ο βασιλιάς όχι. Επιμένει στην ουδετερότητα. Η Ελλάδα σκίζεται στα δυο. Οι Γάλλοι στα Νοεμβριανά (18/11/1916) ματώνουν την Αθήνα. Ο Βενιζέλος επιστρέφει στην εξουσία μέχρι να τη χάσει στις εκλογές (1/11/1920).
Ο διηρημένος στρατός στη Μικρασία θα σημειώσει λαμπρές νίκες αλλά χωρίς σοβαρή κυβέρνηση και διοίκηση θα υποστεί συντριβή. Μαζί κι ο εκεί ελληνισμός. Μετά από αλλεπάλληλα στρατιωτικά πραξικοπήματα ο Βενιζέλος το ’28 επανέρχεται. Είναι η ώριμη 4ετία του, αν και ήταν σε εξέλιξη η διεθνής οικονομική κρίση. Στα αρνητικά το κυνηγητό των αριστερών με τον νόμο του ιδιώνυμου. Στα καλά μέτρα ήταν οι απαλλοτριώσεις γης υπέρ ακτημόνων η χάρη που έδωσε σε ατάκτους, σε ληστές να εγκαταλείψουν τα βουνά, η αποκατάσταση μετ’ εμποδίων των προσφύγων. Ακολουθεί πάλι ασταθής περίοδος πραξικοπημάτων φιλοβενιζελικών και μη. Αποκορύφωμα το καθεστώς της 4ης Αυγούστου του βασιλόφρονα Μεταξά. Επι των ημερών του κινηγηθηκαν ανηλεώς βενιζελικοί και αριστεροί.
Μετά τον θρίαμβο στην Πίνδο και στη βόρεια Ήπειρο ακολούθησε η τριπλή κατοχή γερμανική, ιταλική, βουλγαρική, η πείνα, οι θάνατοι, η μάστιγα των δοσίλογων των συνεργατών του εχθρού και η Εθνική αντίσταση. Γρήγορα όμως αυτή η ενότητα μετεξελίχθηκε σε εμφύλιο και η αριστερά σε ομάδα διεκδίκησης της εξουσίας. Ηθελαν τη ρεβανς; Προφανώς.
Αγριότητες και ειδεχθή εγκλήματα επανήλθαν στο προσκήνιο. Αν στην τουρκοκρατία το κίνητρο ακραίων πράξεων ήταν κι ο βιοπορισμός εδώ ποιό ήταν;
Συνήθως λυπούμαστε τους χαμένους και λέμε: “Ουέ τοις ηττημένοις” Όμως μας διαφεύγουν οι συμπεριφορές των, όταν είχαν δύναμη στα χέρια τους. Έχουν λογική οι αγριότητες;
Εχει άδικο ο ιστορικός που είπε πως: Ο στρατός βγήκε απ’ τα στρατόπεδα το 1909 και γύρισε το 1974″;
adios amigos
Ο Πέτρος Ιωάννου είναι διαχειριστής της ιστοσελίδας
