ΕΚΔΟΣΕΙΣ – ΒΙΒΛΙΑ /// 25.04.24
efsyn.gr
Μια νέα έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλέου που τιμά την επέτειο των 50 χρόνων από την Επανάσταση των Γαρυφάλλων, η οποία ξεκίνησε σαν σήμερα 25 Απριλίου.
Ξυπνώντας το πρωί της 25ης Απριλίου του 1974 οι κάτοικοι της Λισαβόνας είδαν ένοπλους στρατιώτες και τανκς να ελέγχουν όλους τους κεντρικούς δρόμους της πρωτεύουσας της Πορτογαλίας. Στην αρχή κανείς δεν γνώριζε ποιοι είχαν δώσει την διαταγή για κάτι τέτοιο. Η χώρα κυβερνιόταν από ένα φασιστικό καθεστώς για 44 χρόνια –τόσο είχε διαρκέσει η δικτατορία του Σαλαζάρ και του διαδόχου του Καετάνο.
Η αλήθεια δεν άργησε να φανεί: η αναμετάδοση από το ραδιόφωνο ενός απαγορευμένου τραγουδιού, του «Grandola Vila Morena», από έναν γνωστό αριστερό τραγουδιστή, τον Ζέκα Αφόνσο, ήταν το σύνθημα για το ξεκίνημα μιας ανταρσίας. Ο κόσμος βρέθηκε γρήγορα στους δρόμους αγκαλιάζοντας τους στρατιώτες, βάζοντας κόκκινα γαρύφαλλα στις κάνες των τουφεκιών τους, σκαρφαλώνοντας στα τανκς στη διάρκεια αυθόρμητων διαδηλώσεων, οδηγώντας τους φαντάρους στα κρησφύγετα των χαφιέδων της μυστικής αστυνομίας.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1970 κατέρρευσαν και οι τρεις δικτατορίες στη νότια Ευρώπη: η ελληνική, η ισπανική και η πορτογαλική. Η χούντα στην Ελλάδα είχε κλείσει εφταετία, στην Ισπανία ο Φράνκο είχε κάνει το στρατιωτικό πραξικόπημά του το 1936 και είχε νικήσει στον Εμφύλιο Πόλεμο που ακολούθησε. Στην Πορτογαλία το δικτατορικό καθεστώς έμοιαζε ακόμη πιο ακλόνητο, βρισκόταν στην εξουσία από το 1926! Και οι τρεις δικτατορίες έπεσαν κάτω από το βάρος της κρίσης τους και από το σφυροκόπημα του μαζικού κινήματος –την εξέγερση του Πολυτεχνείου στην Ελλάδα, τις μαζικές απεργίες στην Ισπανία, την Επανάσταση των Γαρυφάλλων στην Πορτογαλία που έσπειρε τον τρόμο σε κάθε άρχουσα τάξη της Ευρώπης –και όχι μόνο.
Μέχρι πού μπορούσαν να φτάσουν τα κινήματα που ξεπηδούσαν μέσα από την κρίση των δικτατοριών; Στην «αποκατάσταση της δημοκρατίας» ή στην ανατροπή του καπιταλισμού; Η Πορτογαλία έδειχνε, στην πράξη, ότι ο δεύτερος δρόμος δεν ήταν ιδεολόγημα κάποιων ρομαντικών.
50 χρόνια μετά τον Απρίλη του 1974, η επέτειος της Πορτογαλικής Επανάστασης μας θυμίζει πως μέσα σε συνθήκες κρίσης και αστάθειας του συστήματος, μπορούν να ανοίξουν οι προοπτικές της πιο ριζοσπαστικής αλλαγής –ακόμη και εκεί που η παραμικρή αλλαγή μοιάζει αδύνατη.
Διαβάστε το βιβλίο του Chris Harman “Πορτογαλία 1974 – η επανάσταση των γαρυφάλλων” που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου .
