“Θεσσαλονίκη“
18.07.2026
Της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη
- Μετά το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, που η αξία του επισιτισμού ήταν σημαντική, η ΕΕ, μέσω της ΚΑΠ (Κοινή αγροτική Πολιτική) υιοθέτησε σειρά μέτρων, υπέρ των αγροτικών προϊόντων, όπως εγγυημένες τιμές, επιδοτήσεις στους αγρότες, εξασφάλιση αγορών γι’ αυτά κ.ά.
Από το 1980 και μετά, ωστόσο, διαπιστώνεται ολοένα εντονότερη μείωση ενδιαφέροντος της ΕΕ για τον πρωτογενή τομέα της, που καταλήγει σε συνεχή περιορισμό των επιχορηγήσεων της προς τους αγρότες, ως ποσοστό στο συνολικό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Ι. Τα αίτια της σταδιακής υποχώρησης του ενδιαφέροντος για τον πρωτογενή τομέα Από την αρχή της ΕΕ ο Βορράς διατύπωνε την απορία τού γιατί και τού πως δικαιολογείται η ύπαρξη της ΚΑΠ, καθώς δεν είχε ενδιαφέρον γι’ αυτήν.
Η αποφασιστική, ωστόσο, αποδόμησή της οφείλεται στην παγκοσμιοποίηση, η οποία οδήγησε στην κατάργηση της πολιτικής των εγγυημένων τιμών, που αντικαταστάθηκε από την εξασφάλιση ενός κατώτατου αγροτικού εισοδήματος. Έτσι το μερίδιο της ΚΑΠ, από 70% στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμού, στη δεκαετία του ’80 συρρικνώθηκε σε 25% στη δεκαετία του ’20. Παράλληλα η ΕΕ αυξάνει ολοένα περισσότερο τις εισαγωγές γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, που υποκαθιστούν την πάλαι ποτέ δική της παραγωγή. Το θανάσιμο χτύπημα εναντίον του ευρωπαϊκού πρωτογενούς τομέα δίνεται με τη συμφωνία Mercosur, οι χώρες της οποίας προσφέρουν γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα σε τιμές , αισθητά χαμηλότερες των αντίστοιχων ευρωπαϊκών, με προβληματική, ωστόσο, από πολλές απόψεις, την ποιότητά τους.
ΙΙ. Το μέλλον της ΚΑΠ και του ευρωπαϊκού πρωτογενούς τομέαΤο πρόγραμμα της ΚΑΠ, για τα επόμενα χρόνια, είναι δύσκολο να προβλεφθεί. Από διαρροές (Monde Diplomatique,5/2026) αναμένεται μείωση του μεριδίου της ΚΑΠ σε 15%, για την περίοδο 2028-2034.
Αναφορικά με τις γεωργικές επιδοτήσεις, αναμένεται ότι θα μειωθούν κατά 14% στην περίοδο 2028-2034 σε σύγκριση με την περίοδο 2021-2027. H KAΠ φαίνεται να προσανατολίζεται προς την ενθάρρυνση μεγαλύτερης αυτονομίας στα κράτη-μέλη, αφού εξασφαλιστεί ένας ελάχιστος προϋπολογισμός της. Ειδικότερα, αναμένεται από κάθε κράτος-μέλος, να είναι ελεύθερο να αποφασίσει αν επιθυμεί να συνεισφέρει στις γεωργό-περιβαλλοντικές και κλιματικές βελτιώσεις. Πρόκειται για τις «πράσινες» βελτιώσεις, που μέχρι τώρα εχορηγούντο ολοκληρωτικά από την ΚΑΠ, σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις που σέβονταν περισσότερο το περιβάλλον.
Από το 2027, σε περίπτωση που τα κράτη-μέλη αδιαφορήσουν για αυτές, προτιμώντας μέτρα, που το κόστος τους να καταβάλλεται από την ΚΑΠ, θα υπάρξει αναγκαστικά επιδείνωση της ποιότητας, στον πρωτογενή τομέα. Ο μεγάλος, όμως, κίνδυνος, για το μέλλον του ευρωπαϊκού πρωτογενούς τομέα, όπως εμφανίζεται σήμερα, προέρχεται από την οιονεί βεβαιότητα προσάρτησης της Ουκρανίας στην ΕΕ. Όπως είναι γνωστό, η Ουκρανία κατέχει εξαιρετικά εύφορα εδάφη, που εκπροσωπούν το 1/5 των καλλιεργήσιμων εδαφών της ΕΕ, και που προβλέπεται να είναι η κυρίως ωφελημένη της ΚΑΠ. Τα σημαντικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα των προϊόντων του πρωτογενούς τομέα της Ουκρανίας κινδυνεύουν να θέσουν σε κίνδυνο τα τοπικά προϊόντα, όπως επισήμανε το 2023 η Κομισιόν (Monde Diplomatique,5/2026).
Παρότι ο τρόπος αντιμετώπισης αυτού του κινδύνου, αν βέβαια υπάρχει τρόπος, δεν έχει βρεθεί προς το παρόν, εξακολουθεί ωστόσο να απασχολεί την ΕΕ, δεδομένου ότι πρόκειται για προϊόντα που, μελλοντικά, θα ανήκουν στον κύκλο της. Και όπως θα ήταν αναμενόμενο, υπάρχουν και αντιδράσεις από τους αγρότες των χωρών-μελών της ΕΕ.
ΙΙΙ. Η Βόρεια Ελλάδα, θύμα των μεταβολών της ΚΑΠ Οι εγκάρσιες αυτές μεταβολές, που ήδη πραγματοποιήθηκαν και που αναμένονται, αφορούν άμεσα τη Βόρεια Ελλάδα. Της οποίας ο αγροτικός τομέας, σε πείσμα της καταστρεπτικής μείωσης της σημασίας της, τις τελευταίες δεκαετίες, εξακολουθεί να έχει το ρόλο του σιτοβολώνα της χώρας. Υπήρχαν ελπίδες, ότι με ορισμένες πολιτικές αλλαγές θα δινόταν η δέουσα βαρύτητα στην ανάγκη εξισορρόπησης της σημασίας των τριών βασικών τομέων παραγωγής, στην ελληνική οικονομία.
Δυστυχώς, οι εξελίξεις δυσχεραίνουν κάθε μελλοντική βελτίωση προς την κατεύθυνση αυτήν. Και η απειλητική ατμόσφαιρα, που επικρατεί παντού, καθώς και η αναμονή πολεμικής σύρραξης με τη Ρωσία, καθιστά πιο αναγκαία παρά ποτέ την ανάπτυξη του πρωτογενούς μας τομέα.
Πηγή: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
