25 Μαρτίου 2026
σημειώνει: Ο Νίκος Καλαγιάς
- Είναι οι στιγμές που η Ιστορία κρέμεται από μια λεπτή κλωστή. Οι περισσότεροι θυμούνται τον Μάρτιο του 1987 ως τη μεγάλη κρίση του «σισμικ», την κινητοποίηση του στόλου και το ιστορικό διάγγελμα του Ανδρέα Παπανδρέου. Λίγοι όμως γνωρίζουν τι συνέβη στα έγκατα του Κέντρου Επιχειρήσεων στη Λάρισα, εκεί που η «βλακεία» παραλίγο να νικήσει τη διπλωματία. Η παγίδα της «Λήξης Συναγερμού».
Τέλη Μαρτίου 1987. Η ένταση με την Τουρκία δείχνει να αποκλιμακώνεται.
Η Αθήνα πανηγυρίζει τη νίκη της ειρήνης. Όμως, μέσα στην ευφορία της εκτόνωσης, μια κρίσιμη λεπτομέρεια παραμένει «ενεργή»: Οι Εθνικοί Κανόνες Εμπλοκής (ΕΚΕ).Λίγες μέρες πριν, οι κανόνες είχαν αποδεσμευτεί. Αυτό σήμαινε κάτι απλό και ταυτόχρονα τρομακτικό: Κάθε σκοπός στον Έβρο, κάθε χειριστής αεροσκάφους σε εμπλοκή, είχε το δικαίωμα να ανοίξει πυρ χωρίς να περιμένει άνωθεν εντολή. Η ειρήνη είχε ανακοινωθεί, αλλά τα όπλα παρέμεναν «ελεύθερα».
Ένας Υποσμηναγός εναντίον της γραφειοκρατίας
«Ήξερα τι σήμαινε αυτό», θυμάται ο τότε νεαρός Υποσμηναγός, που βρισκόταν στη «φωλιά» των επιχειρήσεων στη Λάρισα. Με εκατοντάδες αναχαιτίσεις στο ενεργητικό του, έβλεπε το κακό να έρχεται. Επί τέσσερις ημέρες —Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή— προσπαθούσε να πείσει την ηγεσία: «Πρέπει να δεσμεύσουμε τους κανόνες εμπλοκής. Τη Δευτέρα οι Τούρκοι θα βγουν όπως πάντα».Οι ανώτεροι, βυθισμένοι στη σιγουριά της πολιτικής συμφωνίας, αδιαφορούσαν. Δεν γνώριζαν όμως ότι οι Τούρκοι πιλότοι θα έβγαιναν στο Αιγαίο χωρίς να ξέρουν ότι τα ελληνικά αεροσκάφη είχαν το δάχτυλο στη σκανδάλη… νομίμως.
Δευτέρα πρωί: «Πώς γίνεται ο πόλεμος από βλακεία»
Η Δευτέρα επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους. Οι οθόνες των ραντάρ «άναψαν». 60 τουρκικοί σχηματισμοί άρχισαν να «σουβλακίζουν» τον εθνικό εναέριο χώρο, από την Κάρπαθο μέχρι τον Έβρο.Στο υπόγειο του Κέντρου Επιχειρήσεων, ο Υποσμηναγός φωνάζει έναν φίλο του, πολιτικό υπάλληλο: «Γιώργο, έλα να δεις πώς γίνεται ο πόλεμος από βλακεία».
Η στιγμή της αλήθειας ήρθε πάνω από το Βόρειο Αιγαίο. Ένα ζεύγος ελληνικών αεροσκαφών από τη Χρυσούπολη εμπλέκεται σε άγρια αερομαχία. Οι ασύρματοι σπάνε τη σιωπή. Οι χειριστές ρωτούν εναγωνίως: «Τι κάνουμε; Να ρίξουμε;»
Η νεκρική σιγή και το «μαύρο τηλέφωνο».
Ο Διευθυντής Επιχειρήσεων, σε κατάσταση σοκ, ρωτά τον Υποσμηναγό: «Τώρα τι γίνεται;». Η απάντηση είναι μαχαίρι: «Κανονικά πρέπει να ρίξουν χωρίς να μας ρωτήσουν. Οι κανόνες είναι ελεύθεροι».
Ο Διευθυντής αρπάζει το μαύρο τηλέφωνο, την απευθείας γραμμή με το ΚΕΠΙΧ στην Αθήνα. Μισό λεπτό μετά, το τηλέφωνο χτυπά πίσω. Μια νεκρική σιγή απλώνεται στην αίθουσα. Μόνο ο ιδρώτας που κυλά στο πρόσωπο του Διευθυντή προδίδει την ένταση. Η εντολή από την Αθήνα ήταν σαφής και επιτακτική: «Δέσμευση των ΕΚΕ τώρα!»Ο επίλογος μιας παραλίγο τραγωδίαςΗ ψυχραιμία χάθηκε για λίγα δευτερόλεπτα. Ο Υποσμηναγός, δικαιωμένος αλλά εξοργισμένος από την ολιγωρία που κόντεψε να τινάξει την περιοχή στον αέρα, επιτίθεται λεκτικά στον προϊστάμενό του. Ο Αρχηγός ΑΤΑ παρακολουθεί από απόσταση, αλλά δεν παρεμβαίνει.
Την επόμενη μέρα, 30 Μαρτίου, η είδηση διαρρέει. Οι εφημερίδες της Αθήνας κυκλοφορούν με πηχυαίους τίτλους: «Νεαρός Υποσμηναγός παρακινούσε για πόλεμο».Η αλήθεια όμως ήταν διαφορετική. Δεν ήταν πολεμοχαρής. Ήταν ο μόνος που είχε καταλάβει ότι η διαφορά μεταξύ ειρήνης και ολικής καταστροφής, μερικές φορές, κρύβεται σε ένα σήμα που ξεχάστηκε σε κάποιο συρτάρι.
