18″ χρόνος ανάγνωσης σχολιάζοντας-με-στίχους-την-ελλάδα
- Οταν δημοσιεύονται στίχοι σύγχρονης ελληνικής ποίησης πάνω σε μια «ήττα», είναι μεγάλος ο πειρασμός να σκεφθούμε το σπίτι του κρεμασμένου, την επανάληψη ως φάρσα, τον Λεοντάρη και τους μεταπολεμικούς, τον Εμφύλιο αλλά και τον Μανούσο Φάσση
Με τρόπο μαύρο και κωμικό καταπιάνεται ο Κυριάκος Συφιλτζόγλου με την πρόσφατη ιστορία μας.
9.09.26
Μαρία Τοπαλη
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΣΥΦΙΛΤΖΟΓΛΟΥ Σχέδια πάνω σε μια ήττα εκδ. Αντίποδες
Όταν σεδημοσιεύονται στίχοι σύγχρονης ελληνικής ποίησης πάνω σε μια «ήττα», είναι μεγάλος ο πειρασμός να σκεφθούμε το σπίτι του κρεμασμένου, την επανάληψη ως φάρσα, τον Λεοντάρη και τους μεταπολεμικούς, τον Εμφύλιο αλλά και τον Μανούσο Φάσση. Οταν, όμως, αυτός που μιλάει δεν είναι άλλος από τον πολυσχιδή Κυριάκο Συφιλτζόγλου, γεννημένο το 1983, κάτοικο Δράμας, θα προτιμηθεί το καθιερωμένο ετερώνυμο του Μανόλη Αναγνωστάκη.
Η υπό συζήτηση συλλογή –ή μάλλον το σπονδυλωτό βιβλίο–ποίημα με στοιχεία έντυπης οπτικής εγκατάστασης– μοιάζει να πάλλεται στον απόηχο του «θέλω άνεση σουίτας/ είμαι ποιητής της ήττας», απηχώντας το καυστικό και πικρό χιούμορ του Φάσση/Αναγνωστάκη.
Πιο πειστική
Ο Συφιλτζόγλου, που εκτός από την ποίηση δοκιμάζει καιρό τώρα τις δυνάμεις του στη φωτογραφία και την πεζογραφία, μυημένος μάλιστα στις ντοπιολαλιές, που φρόντισαν πρόσφατα για μεγάλες τρικυμίες στο φλιτζανάκι του ελληνικού λογοτεχνικού καφέ, γνωρίζει ότι το καλό χιούμορ δεν απαλύνει ούτε την ήττα ούτε τη ματαίωση, κάνει όμως την ποίηση πιο πειστική.
Απολογείται, λοιπόν, για τη στάση των συγκαιρινών του στη διάρκεια των γεγονότων που συγκλόνισαν τη χώρα μετά το 2010.
Ακόμη κι αν υποθέτουμε ή μαντεύουμε τις πολιτικές απόψεις του γράφοντος, γρήγορα θα αντιληφθούμε ότι δεν είναι αυτό το κρίσιμο στο υπό συζήτηση βιβλίο.
Περισσότερο ακολουθώντας ένα γερό γλωσσικό ένστικτο και λιγότερο για να υπηρετήσει μια ιδεολογία, ο ποιητής σφυρηλατεί έναν λόγο κοινό, όπου βρίσκουμε κομμάτια του εαυτού μας.Σχολιάζοντας με στίχους την Ελλάδα της κρίσης.
Θα βάλει, επιπλέον, την/τον αναγνώστρια/-η θεατρικά στο παιχνίδι, και πάλι με αυτό το ιδιαίτερο, πικρό χιουμοράκι. Κάθε τόσο, εκεί που πάμε να συγκινηθούμε ή να θυμώσουμε διαβάζοντας στίχους όπως «ήμασταν πολύ / προσωποπαγείς/ τις συλλογικότητες/ τις είχαμε δαμάσει// ήμασταν πολλοί / πάρα πολλοί» ή (με αναφορά στον Σεφέρη) «δεν μας έλεγες ήρωες/ ούτε περπατούσαμε/ στα σκοτεινά// τα ποιήματα/ τα φορούσαμε/γυαλιά ηλίου», εκεί ο λόγος γίνεται ευθύς και μας απευθύνεται, μέσα σε αγκύλες: «[αναγνώστη/ αν είσαι κάπου/ εδώ γύρω/ σου επιτρέπω/ να κλάψεις/ λίγο]». Ή: «[αναγνώστη/ πόσο θα ‘θελα τώρα/ να κάναμε μαζί/ ένα τσιγάρο/ δίχως λόγια/ ατενίζοντας/ – διάλεξε εσύ/ το τοπίο/ – τι, ξενέρωσες;]» ή, ακόμη: «[αναγνώστη,/ είσαι ακόμη εδώ;]».
Ποιήματα στην κόλαση του γλωσσικού κράματοςΒέβαια, επιχειρώντας να μιλήσει εξ ονόματος πολλών, ίσως μάλιστα «των» πολλών, οι αναγνώστ(ρι)ες είμαστε διαρκώς παρούσες/παρόντες, σε εγρήγορση, όταν, π.χ., διαβάζουμε: «πόσο να ζεις/ ευκαιριακά;// είχαν μαζευτεί/ πολλά ανεξόφλητα// ούτε τα συμφραζόμενα/ μας βοηθούσαν// οι κρίσεις πανικού/ μας πιάναν επ’ αυτοφώρω». Αραγε εδώ πολλές και πολλοί θα κουνήσουν με κατανόηση, συμπάσχοντας, το κεφάλι;
Ή και πιο κάτω: «δεν υπήρχε/ ούτε μνήμη/ ούτε βάθος// μέχρι και οι σκληροί/ είχαν καεί// άκουγες στα επείγοντα/ “το τροφοδοτικό…/ το τροφοδοτικό…”». Θα είμαστε μήπως λίγο παρηγορημένες/-οι, για ό,τι ζήσαμε μαζί, έστω και με τρομερές αποκλίσεις, για ό,τι ήταν ασφαλώς τρομαχτικό και συνάμα απέραντα γελοίο; Πριν ξεκινήσει η «έξοδος» του έργου, που συνίσταται στην οπτική «εγκατάσταση» για την οποία έγινε λόγος πιο πριν, θα κεραστούμε το τελευταίο, καβαφικό αυτήν τη φορά ως προς την αναφορά του, αμφίρροπο ποίημα: «ti neoi pou/ ftasamen/ edw// pos perasen h wra/ pos perasan…// εεε, μισό λεπτό// το κινητό σας». Ο,τι ξεκίνησε ως σχόλιο για μια «ήττα» καταλήγει λιμπρέτο επιθεώρησης.Σαν τοίχοςΗ έξοδος, τώρα. Αυτήν τη λέξη συνήθως την ταυτίζουμε είτε με το τέλος του αρχαίου δράματος, είτε με το ηρωικό Μεσολόγγι, είτε και με την προσφυγιά της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Στις σελίδες που έπονται, ο Συφιλτζόγλου τυπώνει κάτι που μοιάζει με τοίχο. Εικαστικές παρεμβάσεις θυμίζουν μπογιά ή κακότεχνα σχέδια ή μισοσβησμένα συνθήματα, που διακόπτουν έναν πολυσέλιδο κατάλογο ονομάτων. Είναι ονόματα σύγχρονων μεταναστ(ρι)ών από την Ελλάδα προς άλλες χώρες, με καταγωγή από την περιοχή της Δράμας. Οι ηλικίες εκτείνονται κατά προσέγγιση από τα 30 μέχρι τα 50, άρα μιλάμε πάνω-κάτω για το κύμα μετανάστευσης παραγωγικών ηλικιών στα χρόνια της κρίσης. Οι αναφορές υποβάλλουν την ιδέα ότι πρόκειται για ντοκουμέντο, ένα είδος μνημείου – προσκλητηρίου του brain drain:
Δήμητρα, γεννημένος. Δράμα, χημικός μηχανικός, Χρόνιγκεν, ετών 35·
Πρόδρομος, γεν. Καλό Αγρό, μαθηματικός, Λονδίνο, ετών 41·
Στέφανος, γεν. Μαυρόβατο, οδηγός ταξί, Σανκτ Γκάλεν, ετών 50, κ.ο.κ.
Δεν θέλω να υποδείξω πού, κατά τη γνώμη μου, το πάει ο ποιητής. Νομίζω θέλει να το δώσει να το πάμε εμείς, όπου νομίζουμε.
https://www.kathimerini.gr/culture/564440743/scholiazontas-me-stichoys-tin-ellada-tis-krisis
