4/9/26
- Όπως γράφει στο βιβλίο «Ε∆ΕΣ και ΕΛΑΣ. Οι λαϊκοί στρατοί της αντίστασης» (εκδ. Παπαδόπουλος) ο ιστορικός και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ Σπύρος Τσουτσουμπής, «οι τοπικοί και οικογενειακοί δεσμοί διαδραμάτισαν εξίσου (σ.σ.: με τον ΕΛΑΣ) σημαντικό ρόλο και στη συγκρότηση του ΕΔΕΣ, της δεύτερης μεγαλύτερης αντιστασιακής οργάνωσης που σχηματίστηκε την περίοδο αυτή».
Σε αντίθεση με τον ΕΛΑΣ, ο ΕΔΕΣ δεν διέθετε πόρους, ούτε είχε τη στήριξη ενός δυναμικού κόμματος, όπως ήταν τότε το ΚΚΕ. Η πολιτικοϊδεολογική βάση του ήταν ο βενιζελισμός και ο φιλελεύθερος χώρος, ωστόσο, όπως γράφει ο Τσουτσουμπής, εκείνη την περίοδο, το Κόμμα των Φιλελευθέρων βρισκόταν υπό διάλυση, και, την ίδια στιγμή, ηγετικά στελέχη του ήσαν αντίθετα στην ανάληψη στρατιωτικής δράσης, ενώ δεν εμπιστεύονταν τον ιδρυτή του Ναπολέοντα Ζέρβα από διοικητικής άποψης.
Ο πρώτος αντίπαλος του ΕΔΕΣ ήταν οι βασιλόφρονες, οι οποίοι επίσης δεν εμπιστεύονταν τον Ζέρβα ως παλαιό, γνωστό βενιζελικό.«Τον Σεπτέμβριο του 1942», διαβάζουμε στο βιβλίο, «ο μητροπολίτης της περιοχής (σ.σ. στον Βάλτο της Αιτωλοακαρνανίας, πέριξ του ορεινού χωριού Σταθάς, όπου και η πρώτη βάση του ΕΔΕΣ) κάλεσε την πολιτική και στρατιωτική ελίτ σε μυστική σύσκεψη στο Μεσολόγγι, όπου αποφασίστηκε ότι ο ΕΔΕΣ έπρεπε να αντιμετωπιστεί με κάθε τρόπο.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου 1942, ο λοχαγός Σκυλοδήμος στάλθηκε για να ανακοινώσει την απόφαση στον Ζέρβα και τον Ισκο (σ.σ. Δημήτριος Ισκος: γόνος γνωστής οικογένειας αρματολών της περιοχής και πρώτος τοπικός σύνδεσμος του Ζέρβα)».
Ο Ζέρβας δεν έκανε πίσω, έκανε όμως ο Ισκος, ο οποίος απέσυρε τη στήριξή του, με συνέπεια ο Ζέρβας να αποχωρήσει από την περιοχή. Μάλιστα, όπως γράφει ο Τσουτσουμπής, υπήρξαν σκέψεις δολοφονίας του Ισκου από μέλη του ΕΔΕΣ.Η κατάσταση εκτροχιάστηκε περαιτέρω: σχηματίστηκαν φιλοβασιλικές αντιανταρτικές ομάδες από γόνους σημαντικών οικογενειών της περιοχής, οι οποίες μάλιστα εξοπλίστηκαν από τους Ιταλούς.
Αυτή είναι μια ζοφερή περίοδος για τον ίδιο τον Ζέρβα, ο οποίος γράφει στο ημερολόγιό του για «τόση λύπη και σπαραγμό (…) ώς τώρα δεν βρήκα ούτε έναν πατριώτη», ωστόσο, θα επιμείνει και θα μεταφέρει την έδρα του βορειότερα, στην Αρτα, όπου στράφηκε για βοήθεια στις τοπικές ελίτ της περιοχής.
Η αντίδρασή τους δεν ήταν ξεκάθαρη, παρ’ όλα αυτά, βρήκε στήριξη εν τέλει, εν μέρει διότι πολλοί θεωρούσαν πως ο Ζέρβας διέθετε τη στήριξη των Βρετανών.Αυτή η εξέλιξη δεν άρεσε καθόλου στο τοπικό ΕΑΜ, το οποίο «συκοφαντούσε τον Ζέρβα ως κρυπτοδωσίλογο και ισχυριζόταν ότι σκόπευε να εγκαθιδρύσει στρατιωτική δικτατορία υπό τον στρατηγό Πλαστήρα».
Το ΕΑΜ έθεσε κάποιους όρους για την καλή του συνεργασία με τον ΕΔΕΣ, τους οποίους ο Ζέρβας δεν αποδέχθηκε. Οπως έγραψε τότε στο ημερολόγιό του: «Οι άνθρωποι θέλουν ντε και καλά να με κάνουν όργανό τους. Αλλιώς αφήνεται να υπονοηθεί ότι θα με πολεμήσουν».
