Χαρακτηριστική φωτογραφία . Ελήφθη κατά τη συνάντηση του Μακαρίου με τον Κίσινγκερ στις 22 Ιουλίου 1974.
ΤΟ ΑΝΤΆΛΛΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΊΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΤΟΎΡΚΟΥΣ, ΓΙΑ ΝΑ ΤΟΝ ΕΠΑΝΑΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΊΑ
2.8.2025
του Οδυσσέα Διομήδους
- Ο ερευνητής Λεωνίδας Λεωνίδου (Leonidas Leonidou) με τα αρχειακά τεκμήρια τα οποία αποκαλύπτει στα βιβλία του, ιδίως στο τελευταίο, συνεισφέρει τα μάλα στην κατανόηση των δραματικών γεγονότων που έλαβαν χώρα το 74 και αποκαλύπτει τον σκοτεινό ρόλο που έπαιξαν διάφορα πρόσωπα στο παρασκήνιο, προκειμένου να τεθεί σε λειτουργία ο μηχανισμός της καταστροφής.
Ιδίως αποκάλυψε με ατράνταχτα στοιχεία τον προδοτικό ρόλο του ολετήρα Μακάριου.Ωστόσο, κατά την άποψη μου, ο κύριος Λεωνίδου διαπράττει ένα σφάλμα εκτίμησης. Θεωρεί ότι ο Μακάριος συνεργάστηκε με τον Αγγλικό παράγοντα, συναινώντας σε τουρκική εισβολή για την ανατροπή των τετελεσμένων του πραξικοπήματος επειδή, λόγω αφέλειας, πίστεψε ότι η Τούρκοι με την εισβολή τους θα περιορίζονταν στην επαναφορά του ίδιου στην εξουσία και την αποτροπή της, δρομολογούμενης με το πραξικόπημα Ένωσης, χωρίς περαιτέρω διεκδικήσεις. Θεωρεί δηλαδή ο κύριος Λεωνίδου ότι ο Μακάριος συναίνεσε στην εισβολή επειδή, εσφαλμένα και αφελώς, θεώρησε ότι για τους Τούρκους η αποτροπή της Ένωσης δια της επαναφοράς του ιδίου στην εξουσία, ήταν αφ εαυτού ισχυρός λόγος στρατιωτικής επέμβασης στην Κύπρο και, ως εκ τούτου, η επέμβαση αυτή δεν θα στόχευε στην κατάληψη από τους Τούρκους μέρους της κυπριακής επικράτειας. Η εκτίμηση αυτή του κυρίου Λεωνίδου είναι, όπως προανέφερα, εξόφθαλμα εσφαλμένη.
Ο Μακάριος μόνο αφελής δεν ήταν. Αντιθέτως ήταν οξυδερκέστατος και είχε την ικανότητα να εκτιμήσει τις συνέπειες των πράξεων του. Ήταν επομένως αδύνατο να εξαπατήθηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε να θεώρησε ότι μία τουρκική στρατιωτική επέμβαση θα περιοριζόταν στην επαναφορά του και μόνο χωρίς να προβαίνει στην κατάληψη εδαφών της Κύπρου. Πρέπει ως εκ τούτου να συμπεράνουμε ότι ο Μακάριος είχε συναινέσει, προκειμένου να επανέλθει στην εξουσία, στην κατάληψη του 1/3 της Κύπρου από τους Τούρκους; Ούτε αυτό φαίνεται πιθανό.
Ο Μακάριος θεωρούσε την Κύπρο φέουδο του (η Κύπρος είμαι εγώ) και δεν θα συναινούσε σε τόσο μεγάλο σε έκταση ακρωτηριασμό της. Κανείς δεν παραχωρεί ελαφρά τη καρδία σημαντικό μέρος μιας ακίνητης ιδιοκτησίας του. Οπότε; Μέχρι στιγμής δεν έχουν αποκαλυφθεί αρχειακά η άλλα τεκμήρια από τα οποία να προκύπτει η έκταση του εδαφικού ανταλλάγματος για τους Τούρκους, στο οποίο είχε συναινέσει ο Μακάριος. Υπάρχουν ωστόσο κάποιες ενδείξεις. Στις εξαετείς (από το 1968 έως το 1974) ενδοκυπρισκές συνομιλίες (Κληρίδη Ντεκτάς) ένα σημαντικό σημείο τριβής ήταν η αξίωση των Τούρκων να αποκτήσουν οι ΤΚ και ιδίως ο θύλακας Λευκωσίας Αγύρτας, πρόσβαση στη θάλασσα, κάτι που ο Μακάριος, αλλά και η Γριβική παράταξη, απέρριπταν σθεναρώς. Από την επομένη του πραξικοπήματος ο Τούρκος πρωθυπουργός Μπουλέντ Ετζιεβίτ διακήρυξε ότι ήταν μείζονος σημασίας για την ασφάλεια των ΤΚ, ενόψει της κατάστασης που διαμορφώθηκε με το πραξικόπημα, η παροχή στους ΤΚ διαδρόμου προς τη θάλασσα. Με βάση τα πιο πάνω είναι πολύ πιθανό και συνάδον με τα πορίσματα της λογικής ο Μακάριος να δέχθηκε, ως αντάλλαγμα για την επαναφορά του μέσω τουρκικής στρατιωτικής επιχείρησης, την παροχή στους Τούρκους εδαφικού διαδρόμου ο οποίος θα συνένωνε τον θύλακα Λευκωσίας Αγύρτας με τη θάλασσα. Ο εν λόγω διάδρομος θα καταλάμβανε ακατοίκητες εκτάσεις και στην απόληξη του θα εκτεινόταν κατά πλάτος, μεταξύ του ρέματος του Πικρού Νερού, αμέσως δυτικά του χωριού Άγιος Γεώργιος Κερύνειας, και του ρέματος της Τρασιάς, ανατολικά του Καραβά. Εκεί ακριβώς όπου έλαβε χώρα η τουρκική απόβαση.
Στο πιο πάνω συμπέρασμα κατατείνουν και τα εξής:
α) Όπως ανέφερε ο τότε διοικητής της Κ.Υ.Π του Μακαρίου, Τομπάζος, στη γνωστή συνέντευξη του στον «Αγώνα» ο Μακάριος του υπέδειξε να απομακρύνει την οικογένεια του, η οποία παραθέριζε σε εκείνη την περιοχή, επειδή εκεί θα λάμβανε χώρα η τουρκική απόβαση.
β) Η έκταση από το ΤΚ χωριό Τέμπλος (βόρειο άκρο του θύλακα) έως τη θάλασσα δεν περιέχει κατοικημένες περιοχές, συνεπώς δεν θα δημιουργείτο προσφυγικό πρόβλημα. Αυτό θα υπερκέραζε τους συνειδησιακούς δισταγμούς του Μακαρίου, ο οποίος θα θυσίαζε ένα πολύ μικρό και ακατοίκητο μέρος της Κύπρου για να αποφύγει την ολοκληρωτική απώλεια της εξουσίας (αρχή της έκτακτης ανάγκης).
γ) Όπως ανέφερε και στην κατάπτυστη ομιλία του στον ΟΗΕ ο Μακάριος, θεωρούσε τον κίνδυνο από την Τουρκία μικρότερο σε σχέση με τον κίνδυνο από την Ελλάδα. Από τη σκοπιά του αυτό ήταν απολύτως λογικό. Από την Τουρκία θα έχανε ένα ασήμαντο ποσοστό ακατοίκητης έκτασης της Κύπρου ενώ από την Ελλάδα κινδύνευε να χάσει την εξουσία, δηλαδή τα πάντα γι’ αυτόν.
Στους σχεδιασμούς του συνεπώς η πλάστιγγα έγερνε σαφώς υπέρ της Τουρκίας. Άλλο αν οι Τούρκοι τον εξαπάτησαν και εκμεταλλεύτηκαν τη φιλαρχία του προωθώντας τους στρατηγικούς τους σχεδιασμούς και καταλαμβάνοντας το 1/3 της Κύπρου. Επαναλαμβάνω ότι για τα πιο πάνω συμπεράσματα μου δεν υπάρχουν αποδείξεις. Αποτελούν όμως αυτά μία πολύ λογική εξήγηση της στάσης του Μακαρίου αν απορρίψουμε την εκδοχή της αφέλειας του και την εκδοχή της συναίνεσης από μέρους του να καταλάβουν οι Τούρκοι ένα τόσο σημαντικό μέρος της Κύπρου, προκειμένου να τον επαναφέρουν στην εξουσία.
Μολονότι οι Τούρκοι κατέλαβαν ήδη κυπριακή γη και κατέσφαζαν τον Κυπριακό λαό, ο Μακάριος στη φωτογραφία δείχνει ευτυχισμένος και περιχαρής. Μοιράζει στους δημοσιογράφους το σαρδόνιο γέλιο του. Έτρεφε μέχρι τότε τη ψευδαίσθηση ότι κατανίκησε τη Χούντα, ότι έκανε τις διευθετήσεις του και ότι σύντομα θα επανερχόταν στην Κύπρο νικητής. Άλλες όμως οι βουλές του Κίσινγκερ και των Τούρκων. Οι Τούρκοι θα κατελάμβαναν το 1/3 της κυπριακής γης, εκόντος, άκοντος του Μακαρίου! Επέτρεψαν σ’ αυτόν να επανέλθει στην Κύπρο, μόνο στις 7 Δεκεμβρίου, 1974. Μέχρι τότε ο (επίσης αλήστου μνήμης) Γλαύκος Κληρίδης, πιότερο πειθήνιο όργανο των Αμερικανών, ανέλαβε να παγιώσει τα τετελεσμένα της εισβολής και να ολοκληρώσει την προδοσία. Όταν ο Μακάριος επανήλθε στην Κύπρο, αντελήφθη το μέγεθος της τραγωδίας που προκάλεσε.
Οι οιμωγές των μανάδων των πεσόντων και των αγνοουμένων, πλανεμένες από την επιρροή που τους ασκούσε, εκλαμβάνοντας την ουτιδανή αυτή προσωπικότητα σαν εθνάρχη και παντοδύναμο, ζητούσαν: “Μακάριε φέρε μας τα παιδιά μας πίσω”! “Μακάριε πάρε μας τα σπίτια μας”!Συνειδητοποίησε, ενδεχομένως τότε, την καταστροφή που προξένησε. Οι φωνές αυτές αντηχούσαν πλέον ως ερινύες στ’ αυτιά του και του προκάλεσαν καρδιακά επεισόδια. Όταν ήταν πλέον έτοιμος ο τάφος του στο Θρονί, τον οποίο προετοίμασε, εκτοπίζοντας την Παναγία, σταμάτησε να λαμβάνει τη φαρμακευτική αγωγή. Στις 2 Αυγούστου 1977 η καρδιά του σταμάτησε να λειτουργεί και αυτός παρέδωσε το πνεύμα του.
