💯 χρόνια γεμάτα ελπίδες και κραυγαλέα λάθη
ΚΥΠΡΟΣ 1η ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΤΟΥ 1955
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΑΝΙΚΟ ΠΟΥ ΕMEINE ΟΝΕΙΡΟ
γράφει: Ο Νίκος Σκαρλάτος *
- Ήταν 1η Απριλίου της ΕΟΚΑ η αρχή,
που ακούστηκε στην Κύπρο η φωνή του Διγενή….
Το Ελληνικό ιδανικό της Κύπρου, ήταν μία υπόθεση πολύ παλαιότερη από τη Βρετανική κατοχή του νησιού.
Η πρώτη φάση αυτού του ζητήματος άρχισε ουσιαστικά αμέσως μετά την κατάληψη του νησιού το 1571 μ.Χ από τους Τούρκους.
Η δεύτερη μετά την επιτυχία της Ελληνικής Επανάστασης, όταν ο Κόμης Καποδίστριας εξέφρασε το 1828 την επιθυμία για ένωση της Κύπρου με το Ελληνικό κράτος.
Η συνθήκη της Λοζάνης, η οποία επικύρωσε την καταστρεπτική ήττα και ταπείνωση της Ελλάδας το 1923, έδωσε ουσιαστικά την χαριστική βολή στην εκπλήρωση αυτού του ονείρου. Με τη συνθήκη αυτή, ανάμεσα στ’ άλλα ταπεινωτικά για την Ελλάδα, παραχωρούνταν με τα άρθρα 15 και 20, τα Δωδεκάνησα στους Ιταλούς και η Κύπρος στους Άγγλους.
Αξίζει όμως να τονίσουμε ότι, σκοπός αυτής της διάσκεψης, της τότε Κοινωνίας των Εθνών, όπως είναι σήμερα ο ΟΗΕ, δεν ήταν μόνο η επίλυση των Ελληνοτουρκικών διαφορών. Ασχολήθηκε και με την υπέρ της Κεμαλικής Τουρκίας αναθεώρηση της συνθήκης των Σεβρών της Γαλλίας (Αύγουστος του 1920). Στη Λωζάνη κσυμμετείχαν εκπρόσωποι της Αγγλίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ελλάδος, της Τουρκίας, της Ρουμανίας, της Γιουγκοσλαβίας, της Βουλγαρίας, του Βελγίου, της Πορτογαλίας, της Ιαπωνίας και των ΗΠΑ.
Σε Στην προεδρία βέβαια εναλλάσσονταν οι αρχηγοί των αντιπροσωπειών Μ. Βρετανίας, Γαλλίας και Ιταλίας, οι οποίες ήταν οι «Προσκαλούσες Δυνάμεις». Η Ρωσία την περίοδο αυτή, κάτω υπό το βάρος της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1917, βρίσκονταν έξω από το παιχνίδι της αναδιανομής των Ανατολικών εδαφών.
Στη συνδιάσκεψη αυτή, που συνέρχονταν κατά διαστήματα από τις 21 Νοεμβρίου του 1922 μέχρι τις 24 Ιουλίου του 1923, παρουσιάστηκε έντονο και το ενδιαφέρον των ΗΠΑ. Έστειλαν μάλιστα ως εκπρόσωπό τους το Γερουσιαστή Χάμιλτον Λεβύ, για να εξασφαλίσει κάποιες παροχές για τις Αμερικανικές εταιρείες πετρελαίου στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Ένα πρακτικό μάλιστα του Φόρεϊν Όφις, με ημερομηνία 25 Ιουλίου του 1923, ανέφερε ότι: «Οι Αμερικανοί θέλουν να διαπραγματευθούν με τον Ισμέτ (Ινονού) στη Λοζάνη μία χωριστή συνθήκη, με την οποία θα εξασφαλίσουν ευνοϊκότερους όρους απ’ όσο εμείς (οι Άγγλοι)».
Με τη συνθήκη της Λωζάνης οι Τούρκοι διατήρησαν, όπως είχαν ζητήσει, το δικαίωμα να δεχθούν στην επικράτειά τους, μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, οποιονδήποτε Κύπριο επιθυμούσε να διατηρήσει την Τουρκική υπηκοότητα, με την υποχρέωση της παραχώρησης γης. Από το 1923 όμως, μέχρι τις 21 Οκτωβρίου του 1927, μόνο 2.500 έως 3.000 περίπου Κύπριοι Μουσουλμάνοι από τις 9.000, που επέλεξαν την Τουρκική υπηκοότητα, έφυγαν από το νησί για να εγκατασταθούν στην Τουρκία.
Το Αγγλικό Υπουργείο των Εξωτερικών, την περίοδο αυτή, εκτιμούσε ότι: «…στο νησί υπήρχε μία Τουρκική παροικία από περίπου πέντε με έξι χιλιάδες άτομα, τα οποία γι’ αυτή και την επόμενη γενιά, μπορεί ν’ αποτελέσουν πηγή ανησυχίας για τις αρχές». Η παρουσία αυτής της Τουρκικής παροικίας, αναφέρθηκε πολλές φορές από Άγγλους αξιωματούχους, ότι αποτελούσε και αποτέλεσε βέβαια, όπως απέδειξαν τα γεγονότα, « πλεονέκτημα για τη χώρα τους από πολιτική άποψη», διότι αξιοποιήθηκε ως τρόπος διαιώνισης της Βρετανικής κυριαρχίας στο νησί. Οι μειονότητες άλλωστε και σε άλλες περιπτώσεις αποτελούσαν για τις Μεγάλες Δυνάμεις την αφορμή για τις επεμβάσεις τους σε τρίτες χώρες.
Τη 1η Μαϊου του 1925, μια επίσημη ανακοίνωση της Βρετανικής Κυβέρνησης, ανακήρυττε την Κύπρο αποικία του Στέμματος και ο ύπατος αρμοστής, παραχώρησε τη θέση του σε Άγγλο Κυβερνήτη. Ένα προηγούμενο μάλιστα διάταγμα, που εκδόθηκε στις 6 Φεβρουαρίου του ίδιου έτους, προέβλεπε ότι το Συμβούλιο που θα πλαισίωνε τον Κυβερνήτη, θ’ αποτελούνταν από εννιά επίσημα μέλη και δεκαπέντε εκλεγμένα. Από αυτά, τα 3 (ποσοστό 20%), θα εκλέγονταν από τους Μωαμεθανούς εκλογείς και τα 12 (ποσοστό 80%) από τους μη Μωαμεθανούς.
Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και οι υποσχέσεις των Άγγλων προς τους Κυπρίους για αυτοδιάθεση μετά τη λήξη του, αναπτέρωσαν τις προσδοκίες τους για ένωση με την Ελλάδα. Πολλοί μάλιστα Κύπριοι έσπευσαν πρόθυμα και εθελοντικά να καταταγούν στον Αγγλικό στρατό, αλλά γρήγορα διαψεύσθηκαν. Η Μ. Βρετανία στο νέο γεω-πολιτικό περιβάλλον, το οποίο διαμορφώθηκε, στην περιοχή μετά την υπογραφή του Χάρτη του Ατλαντικού και την συμμετοχή των ΗΠΑ στον πόλεμο, έχασε σταδιακά την προπολεμική της ισχύ.
Ο «Χάρτης του Ατλαντικού», ο οποίος υπογράφηκε στις 14 Αυγούστου του 1941 επί του Αμερικανικού καταδρομικού «Augusta», στ’ ανοιχτά της Νέας Γης στον Ατλαντικό, όταν ο Ουϊνστον Τσώρτσιλ έσπευσε για δανεισμό από τον Αμερικανό πρόεδρο Φραγκλίνο Ρούσβελτ μετά την εξάντληση των αποθεματικών, μπορεί να θεωρείται πρόδρομος του Ο.Η.Ε, αλλά ήταν ουσιαστικά μια συμφωνία περί δανεισμού, η οποία έβαζε τη θηλιά στην Ευρώπη, και επικύρωνε την Αμερικανική κοσμοκρατορία στον πλανήτη. Δύο χρόνια μετά την λήξη του πολέμου, το 1947, η Μ. Βρετανία χρεοκόπησε και αποσύρθηκε από την Παλαιστίνη και την Ελλάδα.
Οι αρχές αυτού του Χάρτη, όσο και αν φαίνονταν ανώδυνες και ελκυστικές, ήταν όροι ενός συμβολαίου, με το οποίο θα ξεπλήρωνε η Ευρώπη το χρέος της προς τις ΗΠΑ. Κανένας ηγέτης έχων σώας τας φρένας δεν εισέρχεται σε ένα πόλεμο, εάν προηγουμένως δεν εξασφαλίσει αυτά που επιδιώκει να πετύχει από αυτόν. Οι όροι αυτοί επέβαλαν ουσιαστικά το τέλος της Βρετανικής κυριαρχίας και των άλλων Ευρωπαϊκών Αυτοκρατοριών επί των αποικιών τους, σηματοδοτώντας έτσι την έναρξη της Αμερικανικής κυριαρχίας στον πλανήτη.
Οι επιδιώξεις του Ρούσβελτ για την επιβολή της κοσμοκρατορίας των ΗΠΑ, δρομολογούνταν από τις οκτώ βασικές αρχές του χάρτη του Ατλαντικού που, επέβαλαν στους Ευρωπαίους συμμάχους τους:
-Την ανυστεροβουλία, η οποία συνεπάγονταν τη μη επιδίωξη εδαφικών ή άλλων κερδών από τον πόλεμο.
-Αποκλεισμό κάθε εδαφικής μεταβολής, χωρίς την έγκριση των ενδιαφερομένων πληθυσμών.
-Ελεύθερη επιλογή από τους λαούς των θεσμών με τους οποίους επιθυμούν να ζήσουν «ΑΥΤΟΔΙΑΘΕΣΗ» και ελεύθερη επι-λογή της μορφής διακυβέρνησης.
-Ελευθερία στην απόκτηση πρώτων υλών, που σημαίνει κατάρ-γηση κάθε είδους φραγμών και εμποδίων στην εξαγωγή και εκμετάλ-λευσή τους.
-Οικονομική Συνεργασία.
-Εδραίωση της ειρήνης, της ελευθερίας λόγου, συνειδήσεως και κατάργηση του φόβου και της ανέχειας.
-Ελευθερία των θαλασσών και
-Αφοπλισμός.
Η επιλεκτική εφαρμογή των αρχών αυτών από τις ΗΠΑ, ανάλογα με τα συμφέροντά τους, επιβεβαίωσε περίτρανα τη ρήση του Θουκυδίδη ότι οι «Ισχυροί συμπεριφέρονται ανάλογα με την ισχύ τους».
Η εφαρμογή της «ΑΥΤΟΔΙΑΘΕΣΗΣ» πέρα από την εξυπηρέτηση του ενός και βασικότερου στόχου των ΗΠΑ, της αποδυνάμωσης των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων με την απαλλαγή τους από τις αποικίες τους, είχε και ακόμη ένα σκοπό. Τόσο η Αφρική, όσο και η Ασία μετατράπηκαν σε εύκολη λεία του Αμερικάνικου νέο-αποικισμού. Η ΑΥΤΟΔΙΑΘΕΣΗ όχι μόνο δεν παραχωρήθηκε στους Κυπρίους μέχρι σήμερα, καίτοι η Κύπρος είναι πλήρες μέλος του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά συνεχίζει και ένα μεγάλο κομμάτι του νησιού να βρίσκεται υπό Τουρκική κατοχή, ενώ ένα άλλο ν’ αποτελεί κυρίαρχο έδαφος της Αγγλίας. Είναι γνωστό όμως, ότι το καθεστώς των βάσεων δεν παρέμεινε ως είχε από μεγαλοψυχία των ΗΠΑ προς τους Άγγλους, αλλά ως αντάλλαγμα, για τις υπηρεσίες της χώρας αυτής προς τις ΗΠΑ στον έλεγχο της διώρυγας του Σουέζ και τις διευκολύνσεις που παρέχουν στο ΝΑΤΟ . Η κατάργηση των φραγμών στην εξαγωγή και εισαγωγή πρώτων υλών είναι γνωστό ότι άνοιξε πλέον το δρόμο όχι μόνο για το ελεύθερο εμπόριο, αλλά και την οικονομική κατάκτηση των ανίσχυρων οικονομικά χωρών.
Φωτό: Η αγχόνη με την καταπακτή
τα Φυλακισμένα μνήματα των Κυπρίων Αγωνιστών της ΕΟΚΑ
Μέσα σ’ αυτό το σκηνικό του νέου γεωοικονομικού περιβάλλοντος της νέας τάξης κινείται δυστυχώς το Κυπριακό μετά από το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Ο αγώνας της ΕΟΚΑ, ο οποίος άρχισε την 1η Απριλίου του 1955 και έληξε το 1959, μπορεί να συγκίνησε όλη τη διεθνή κοινότητα και η Κύπρος ν’ απέκτησε την Ανεξαρτησία της, δεν οδήγησε όμως στο Ελληνικό ιδανικό της Ένωσης. Τα γεγονότα που ακολούθησαν όχι μόνο δεν προώθησαν αυτό το στόχο, αλλά αντίθετα είχαν ως συνέπεια τη διχοτόμηση του νησιού. Η αδυναμία από Ελληνικής πλευράς ταύτισης των Ελληνικών συμφερόντων με τα συμφέροντα των ΗΠΑ, η μόνιμη επωδός του Μακαρίου, ότι «Το δίκαιο είναι με το μέρος μας» και τα ανοίγματα του προς τη Σοβιετική Ένωση και τις αποκαλούμενες μέχρι το 1990 τρίτες χώρες, έβλαψαν ανεπανόρθωτα την υπόθεση της Κύπρου. Είναι γνωστό βέβαια, όπως έλεγε και ο Ελευθέριος Βενιζέλος ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις κατανοούν μόνο τον όρο συμφέροντα και δεν χρησιμοποιούν τον όρο δίκαια.
Η έλλειψη διορατικότητας ή η εμπιστοσύνη που έτρεφε πιθανόν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, προς τις προτροπές των Άγγλων, τον οδήγησαν σε τραγικά για την πορεία του Κυπριακού λάθη. Η καταγγελία από τον Κύπριο ηγέτη των συμφωνιών Ζυρίχης – Λονδίνου και η αναθεώρηση του Συντάγματος, που επιβλήθηκε από αυτές, χωρίς την έγκριση της Ελληνικής Κυβέρνησης, η οποία ήταν και εγγυήτρια δύναμη, οδήγησε στα γνωστά γεγονότα σε Κύπρο και Ελλάδα μέχρι το 1974, που είχαν ως επίκεντρό τους το Κυπριακό.
Τα γεγονότα που ακολούθησαν οδηγούν στη σταδιακή διχοτόμηση του νησιού, όπως την προωθούσε από το 1922 στη Συνδιάσκεψη της Λοζάνης ο Ισμέτ Ινονού, ο οποίος στις 17 Μαϊου του 1964, ως πρωθυπουργός της Τουρκίας, δήλωνε στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση ότι: «Μία ημέρα η Ελλάδα θα συμφωνήσει για την ειρηνική διχοτόμηση της Κύπρου με τη βοήθεια του ΝΑΤΟ. Όσο οι Έλληνες αρνούνται η μάχη θα συνεχίζεται. Η Τουρκία δεν θα υποχωρήσει. Η Τουρκία θα χρησιμοποιήσει το δικαίωμά της για επέμβαση στο νησί».
Τέσσερις μήνες αργότερα στις 8 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους εξηγώντας ο ίδιος τις συγκεκαλυμμένες προθέσεις της Τουρκικής Κυβέρνησης ανέφερε ότι: «Επίσημα η Τουρκία προωθεί την ιδέα της Ομοσπονδίας παρά τη διχοτόμηση».
Μετά το Ελληνικό πραξικόπημα και την επέμβαση της Τουρκίας 1974, ως εγγυήτριας δύναμης, το πρόβλημα της εισβολής και κατοχής του 38% του νησιού παραμένει επί μισό αιώνα, χωρίς την λύση της αποχώρησης των εισβολέων και την επανένωση των δύο κοινοτήτων στα πλαίσια των συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου. Σταδιακά η Τουρκία, αντί της Ομοσπονδίας προωθεί πλέον μια χαλαρή διχοτόμηση, η οποία θα διευκολύνει στο μέλλον, εάν οι συγκυρίες το επιτρέψουν και κυριαρχήσει στην Ανατολική Μεσόγειο, την κατάληψη ολόκληρου του νησιού!!
* Ο Νίκος Σκαρλάτος αφυπηρέτησε απ’τον Ελληνικό στρατό με τον βαθμό του συνταγματάρχη.
