ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ (ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ) ΓΙΑ ΤΟΥΣ “ΑΠΙΣΤΟΥΣ ΘΩΜΑΔΕΣ
18/4/2025
γράφει: ο Stelios Fenekos
“Επειδή πολλοί γράφουν απαξιωτικά σχόλια και “ad hominem” με κομματικές παρωπίδες, και χωρίς να γνωρίζουν τι είναι Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ) και σε ποίες δράσεις αναφέρεται ή ποιο είναι το θεσμικό πλαίσιο, αναγκάζομαι να γράψω αυτό το άρθρο και ελπίζω ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ να πάψουν να σχολιάζουν αόριστα και επιθετικά. Το θέμα είναι καθαρά τεχνικό και θεσμικό και οι πολιτικές πομφόλυγες ελάχιστα έως καθόλου δικαιολογούν τις ανακρίβειες που λέγονται . 1. ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ – ΘΧΣ (Marine Spatial Planning – MSP) Είναι ένα εργαλείο ολοκληρωμένης διαχείρισης των οιωνδήποτε δράσεων στον θαλάσσιο χώρου ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑΣ (Κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων) της χώρας. Σκοπός του είναι η οργάνωση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στη θάλασσα με τέτοιο τρόπο ώστε να προάγεται η βιώσιμη ανάπτυξη, η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και η εξισορρόπηση των διαφορετικών χρήσεων. α) Απαραίτητη προϋπόθεση για την χώρα εφαρμογής η ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ!!!
β) Αναλύει και κατανέμει χωρικά και χρονικά τις ανθρώπινες δραστηριότητες στις θαλάσσιες περιοχές/ζώνες,γ) Επιχειρεί να επιτύχει οικολογικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς στόχους,δ) Βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και διαβούλευση με τους αρμόδιους φορείς των δραστηριοτήτων.
2. Ο ΘΧΣ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ
α) Καταγραφή των υφιστάμενων χρήσεων και φυσικών χαρακτηριστικών (π.χ. αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός, ΑΠΕ, προστατευόμενες περιοχές)
β) Αξιολόγηση επιπτώσεων από τις δραστηριότητες στο περιβάλλον και την κοινωνία
γ) Χωρικό σχεδιασμό για το που επιτρέπονται ή προτιμάται να γίνουν συγκεκριμένες δραστηριότητες
δ) Θέσπιση κατευθυντήριων γραμμών ή δεσμευτικών ρυθμίσεων για τις χρήσεις,
ε) Παρακολούθηση και επαναξιολόγηση των σχεδίων σε τακτά διαστήματα.
3. ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ Ο ΘΧΣ
α) Σε όλες τις θαλάσσιες περιοχές που βρίσκονται υπό εθνική δικαιοδοσία, δηλαδή:(1) Χωρικά ύδατα (δυνητικά έως 12 ναυτικά μίλια εάν μία χώρα έχει ανακηρύξει χωρική θάλασσα 12 νμλ). Η Ελλάδα έχει 6 νμλ χωρική θάλασσα.
(2) Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) (έως 200 ν.μ. ή όπου υπάρχει επικάλυψη η μέση γραμμή με την αντικείμενη χώρα. Εάν η αντικείμενη χώρα διαφωνεί τότε γίνονται διαπραγματεύσεις για συμφωνία οριοθέτησης ή προσφυγή στο ICJ ή ITLOS αλλά και στο μόνιμο διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης είτε ad hoc διαιτητικό για οριοθέτηση. Στην ζώνη αυτή γίνονται οι συντριπτικά περισσότερες θαλάσσιες δραστηριότητες του Θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού εκτός χωρικών υδάτων όπως: φυσικοί πόροι, Αλιεία, ΑΠΕ, έρευνες, θαλάσσια πάρκα, προστασία ειδών, ιχθυοκαλλιέργειες κλπ).
(3) Υφαλοκρηπίδα (χωροταξικά έχει δράσεις σε σχέση μόνο με εξόρυξη πόρων κάτω από την επιφάνεια του βυθού, είτε για συνδεδεμένα με τον βυθό θαλάσσια ζώντα).(4) Στα παράκτια/εσωτερικά ύδατα που μπορεί να σχηματισθούν και από τις γραμμές βάσεως.
4. ΠΟΙΟΣ ΕΧΕΙ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟ;
Η αρμοδιότητα εξαρτάται από ΤΗΝ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ στην εκάστοτε θαλάσσια ζώνη:
α) Εντός χωρικών υδάτων: το κράτος έχει κυρίαρχη εξουσία (full sovereignty).
β) Στην ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα: έχει κυριαρχικά δικαιώματα (π.χ. για φυσικούς πόρους, ΑΠΕ) αλλά όχι πλήρη κυριαρχία (π.χ. δεν μπορεί να περιορίσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα). Τον ΘΧΣ τον αναλαμβάνουν κρατικοί φορείς (π.χ. υπουργεία Περιβάλλοντος, Ναυτιλίας κ.λπ.).
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπάρχει υποχρέωση για τα κράτη μέλη να καταρτίσουν και εφαρμόσουν θαλάσσια χωροταξικά σχέδια με βάση την Οδηγία 2014/89/ΕΕ.
5. ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΠΕΡΙΟΧΗ:
Βορειοανατολικό Αιγαίο, κοντά στη Σαμοθράκη, Λήμνο και Άγιο Ευστράτιο.
α) ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ
(1) Ανάπτυξη υπεράκτιων (offshore) αιολικών πάρκων για την παραγωγή ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας).
(2) Διατήρηση της βιοποικιλότητας (π.χ. μεταναστευτικά πουλιά, σπάνια θαλάσσια οικοσυστήματα).
(3) Υποστήριξη της τοπικής αλιείας και του τουρισμού.
(4) Ασφαλής ναυσιπλοΐα και στρατιωτική δραστηριότητα (λόγω εγγύτητας σε ναυτικές διαδρομές και ασκήσεις).
β) ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1) Χαρτογράφηση χρήσεων και δεδομένων:
• Περιοχές με ισχυρούς ανέμους καταγράφονται ως κατάλληλες για αιολική ενέργεια.
• Υφιστάμενες ζώνες Natura 2000 αναγνωρίζονται ως περιοχές περιβαλλοντικής ευαισθησίας.
• Καθορίζονται διαδρομές ναυσιπλοΐας, αλιευτικά πεδία και τουριστικά σημεία.
(2) Διαβούλευση με εμπλεκόμενους φορείς:
• Τοπικές κοινότητες και ψαράδες,• Περιβαλλοντικές οργανώσεις,
• Υπουργείο Ναυτιλίας, Νησιωτικής Πολιτικής και Υπουργείο Περιβάλλοντος.
(3) Καθορισμός ζωνών χρήσης:
• Ζώνη ΑΠΕ: Περιοχές για υπεράκτια αιολικά πάρκα, με ελαχιστοποίηση σύγκρουσης με άλλες χρήσεις
• Ζώνη Προστασίας: Εκτός ορίων ανάπτυξης ΑΠΕ, προστασία μεταναστευτικών διαδρομών
• Ζώνη Αλιείας: Διατηρείται η παραδοσιακή αλιεία με ήπιες παρεμβάσεις
• Διάδρομοι Ναυσιπλοΐας: Διασφαλίζεται η ελεύθερη και ασφαλής διέλευση πλοίων
• Περιοχές αποκλεισμού: Π.χ. στρατιωτικές ασκήσεις – εκτός ορίων κάθε παρέμβασης.
ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
1) Ελπίζω μετά από αυτό να καταλάβουν οι εθελοτυφλούντες ότι ο χάρτης με την «δυνητική υφαλοκρηπίδα» (όπως δηλώνεται στην ανακοίνωση του Υπουργείου), δεν είναι χάρτης Θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, ούτε και διασφαλίζει ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ , αναγκαία κατάσταση για να υπάρξει καθορισμός θαλάσσιος δραστηριοτήτων για την χώρα μας πέραν των 6 νμλ.
2) Στον χάρτη που ανακοινώθηκε από τα Υπουργεία δεν υπάρχει καθορισμένη ΚΑΜΙΑ δραστηριότητα στην θάλασσα, ούτε καν και εντός των χωρικών μας υδάτων. Για πέραν αυτών πως να υπάρξει αφού δεν αναλαμβάνουμε καμία δικαιοδοσία (που θα είχαμε εάν είχαμε ανακηρύξει ΑΟΖ ή Υφαλοκρηπίδα, ακόμη και ζώνη προστασίας αλιείας ).
3) Στο παράδειγμα δείχνεται με σαφήνεια κςι συνοπτικά ποια είναι τα πεδία του ΘΧΣ
4) Και για να υπάρχει ακόμη καλύτερη κατανόηση (για τους φανατικούς κομματικούς) δείτε και τον ενδεικτικό χάρτη του παραδείγματος (εάν είχαμε ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ στην ανακηρυγμένη ΑΟΖ – όχι Υφαλοκρηπίδα, γιατί ο ΘΧΣ έχει κυρίως πεδίο εφαρμογής την χωρική θάλασσα, την παράκτια ζώνη /εσωτερικά ύδατα και την ΑΟΖ)
