Γράφτηκε ακριβώς μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι από τα γνωστότερα έργα του Μπρεχτ, αν και το ίδιο διαφοροποιείται κάπως από τα υπόλοιπα. Διόλου τυχαίο, καθώς ο σπουδαίος συγγραφέας επέλεξε ένα παραμύθι που χάνεται στα βάθη της Ιστορίας των ανατολικών χωρών για να βασίσει τη δική του ματιά πάνω στο δίκαιο, την ταξική διαφοροποίηση ως προς την ίδια τη δικαιοσύνη και εν τέλει ως προς το ερώτημα ποιος είναι άξιος να αναλάβει τι.
«Ο κύκλος με την κιμωλία» είναι ένα λαϊκό παραμύθι που γίνεται απτή πραγματικότητα το 2024, μέσω φυσικά του πλέον άμεσου δρόμου: της τέχνης. Ο Κώστας Νταλιάνης το σκηνοθετεί στο θέατρο «Μοντέρνοι Καιροί» και το κάνει με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι από τις σπάνιες φορές που ουδείς από τους δώδεκα ηθοποιούς επί σκηνής υπολείπεται μιας εξαιρετικής ερμηνείας. Ο Κοσμάς Ζαχάρωφ φυσικά ξεχωρίζει στον ρόλο του Αζντάκ και η Φάνια Νταλιάνη μάς κέρδισε απολύτως ως Γκρούσα, όπως και η Εβίτα Παπασπύρου στον ρόλο του Αφηγητή και ο Θωμάς Βούλγαρης που είναι εκπληκτικός, αλλά ποιος περίμενε ας πούμε ότι ο νεαρός Χρήστος Ζαχάρωφ θα ήταν τόσο καλός στον ρόλο του (δεν τον γνωρίζαμε, καθώς είναι νέος ηθοποιός και υπό αυτήν την έννοια το λέμε) καθώς και οι Αγγελική Λυμπεροπούλου, Μαρία Κολοκυθά, Κατερίνα Κοντογούρη, Ορέστης Στύλος, Ειρήνη Δρακουλέλη, Μαρία Λάμπρου, Γιάννης Τσόρβας – όλοι πραγματικά υπέροχοι στις ερμηνείες τους, παρά τις όποιες διαφορές στα χρόνια ή τη σκηνική τους εμπειρία.
Συνομιλήσαμε με τον Κώστα Νταλιάνη για το έργο, καθώς επιτέλους (μετά από καιρό) βλέπουμε και πάλι Μπρεχτ να ανεβαίνει σε αθηναϊκά θέατρα…
● Τι συμβολίζει το παιδί στο έργο; Είναι η ιδεολογία; Είναι οι αρχές μας; Είναι η ανάληψη της ευθύνης για τη θέση που κρατάμε απέναντι στα πράγματα;
Το παιδί είναι ένα παιδί. Είναι μονάχο του, αβοήθητο και κινδυνεύει. Κάποιος πρέπει να νοιαστεί, κάποιος πρέπει να του προσφέρει ένα χέρι βοήθειας. Είναι ένας άνθρωπος σε ανάγκη. Ποια μπορεί να είναι η ισχυρότερη, η σημαντικότερη, η διαχρονικότερη ιδεολογία για έναν άνθρωπο αν όχι η ίδια η ανθρωπιά του; Σ’ έναν κόσμο που διαρκώς μεταβάλλεται με απίστευτη ταχύτητα, ο άνθρωπος βρίσκεται σε σύγχυση, δυσκολεύεται να παρακολουθήσει τις αλλαγές που συντελούνται στην κοινωνία και στη φύση. Περισσότερο όμως δυσκολεύεται να αντιληφθεί τις αλλαγές που γίνονται μέσα του. Μια συσσωρευμένη βία εντός του, που ο πολιτισμός είχε σε μεγάλο βαθμό κατευνάσει, τώρα εκτινάσσεται ανεξέλεγκτη, μεταλλάσσοντας την ίδια την ανθρώπινη φύση του. Η κοινωνία γίνεται βίαιη, απάνθρωπη. Ο πολιτισμός επιστρέφει σε μια νέα βαρβαρότητα… Πρέπει να αντισταθούμε σ’ αυτό. Πρέπει να υπάρχουν φωνές -όπως του Μπρεχτ- που να το λένε, πρέπει να υπάρχουν άνθρωποι, όπως η Γκρούσα στο έργο, που να το κάνουν. Ο ανθρωπισμός πρέπει να συνεχίσει να αγωνίζεται για την επιβίωσή του.
● Πόσο σημαντικό είναι για έναν σκηνοθέτη να ανεβάσει αυτό το έργο; Και ρωτάω γιατί στην Ελλάδα έχει παρουσιαστεί ελάχιστες φορές – πρώτη από τον Κουν, σε ένα μετεμφυλιακό σκηνικό, σε μετάφραση Ελύτη και μουσική Χατζιδάκι. Εσείς πώς το προσεγγίσατε;
Ως συνήθως επιλέγω μαζί με τους συνεργάτες μου τα έργα που ανεβάζω. Αλλά δεν ψάχνουμε για έργα, απλώς παρατηρούμε τη ζωή γύρω μας. Αυτή μάς καθοδηγεί. Αυτή μας λέει: «Αυτό το έργο να ανεβάσετε, γιατί κάτι χρήσιμο έχει να πει στον κόσμο». Κι εμείς προσπαθούμε να το ανεβάσουμε όσο καλύτερα μπορούμε. «Ο κύκλος με την κιμωλία» δεν ανεβαίνει συχνά γιατί είναι ένα δύσκολο έργο. Οχι δύσκολο για το κοινό, μια και έχει όλες τις αρετές για να αρέσει στον κόσμο: είναι ένα λαϊκό έργο με έντονη δράση, περιπέτειες, αγωνία, χιούμορ και μεστά μηνύματα. Είναι όμως δύσκολο στο ανέβασμά του, είναι μια ακριβή παραγωγή, με πολλούς ρόλους, πολλά κοστούμια, πολλούς χώρους δράσης και ακόμα εντυπωσιακές οπλομαχίες, χορό και τραγούδια. Προϋποθέτει επίσης καλές, δυνατές ερμηνείες. Είναι ένα πλούσιο θέαμα για το κοινό, αρκεί να ανέβει σωστά. Το κοινό αγκάλιασε από πέρσι την παράστασή μας με ενθουσιασμό και μεγάλη προσέλευση. Αυτός είναι και ο λόγος που συνεχίζουμε και φέτος για δεύτερο χρόνο.
● Ο Μπρεχτ έγραψε το έργο την περίοδο της πτώσης του ναζισμού τότε στην Ευρώπη και εσείς το ανεβάζετε σε μια περίοδο που συμβαίνει σχεδόν το αντίθετο: ακροδεξιά, νεοφιλελεύθερα κόμματα και κρυφοναζιστικά (ή λιγότερο κρυφοναζιστικά) μορφώματα είναι σε κάθε ευρωπαϊκή Βουλή. Τι συνιστά αυτό για μία ιστορική περίοδο μόλις 70 ετών;
Χωρίς αμφιβολία η δικαιοσύνη, η ισότητα, οι ανθρώπινες αξίες γενικώς περνούν μια βαθιά κρίση. Μετά την ανατροπή του σοσιαλισμού στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες, ο καπιταλισμός, χωρίς πια την ύπαρξη αντίπαλου δέους, ξεσπάθωσε, αγρίεψε, έγινε πιο απάνθρωπος και φυσικά επέδρασε και στις αντιλήψεις των ανθρώπων. Ενάντια στην «κοινωνικότητα» και το «εμείς» αντέταξε τον «ατομικισμό», τον «ωχαδελφισμό» και το «εγώ». Το μεγάλο ερώτημα είναι τι στάση θα κρατήσει ο καθένας από μας απέναντι σ’ αυτή την κρίση. Σε ένα ποίημά του με τίτλο «Σε σκοτεινούς καιρούς», ο Μπρεχτ γράφει: «(Στο μέλλον) δε θα λένε: Ηταν σκοτεινοί καιροί. Θα λένε: Γιατί σωπαίναν οι ποιητές τους;».
● «Το κάθε τι πρέπει να ανήκει σε εκείνον που είναι άξιος. Τα παιδιά σε εκείνους που με αγάπη και φροντίδα τα ανατρέφουν, τα χωράφια στους καλούς γεωργούς, που μέρα-νύχτα με ιδρώτα και μόχθο πασχίζουν να δώσουν γλυκούς καρπούς». Αυτά τα λόγια του Μπρεχτ πόση και ποια σημασία έχουν σήμερα;
Υπάρχει πάντοτε η μάχη ανάμεσα στη λογική και τον παραλογισμό. Οι παραπάνω στίχοι του Μπρεχτ ανήκουν στη λογική, θα έλεγε κανείς στο αυτονόητο. Αλλά, είπαμε, εδώ πρόκειται για μάχη. Επομένως, ο καθένας ας πάρει τη θέση του.
ℹ️ Στο θέατρο «Μοντέρνοι Καιροί» (Δαμοκλέους 8, Γκάζι, τηλ. 210-3470670, 6932454812), κάθε Σάββ. στις 21.00, Κυρ. στις 19.30. Καθημερινές για σχολεία. Προπώληση: www.more.com
πηγή: efsyn
