~Δε νομίζω ότι οι σύγχρονοι Έλληνες είναι περισσότερο Έλληνες από τους Βυζαντινούς~
- “Οι Έλληνες είναι πολύ άδικοι με τους βυζαντινούς τους προγόνους. Δεν ήταν μια κοινωνία χωρίς διανοούμενους αρκεί να δεις τη δουλειά και την πρόοδο της βυζαντινής ιατρικής.
Μπορεί να μη συμπαθεί κάποιος τη θρησκεία, αλλά μερικοί από τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς όπως οι Καππαδόκες πατέρες, και πολλοί ακόμη, ως τον Γρηγόριο τον Παλαμά, ήταν άνθρωποι μοναδικής πνευματικότητας.Υπήρχε έντονη διανόηση και πνευματική ζωή στο Βυζάντιο. Κυρίως δε, στο τέλος των βυζαντινών χρόνων, π.χ. στην Παλαιολόγεια περίοδο. Είναι αρκετά περίεργο πώς, την ώρα που η αυτοκρατορία συρρικνωνόταν η διανόηση ήταν πιο ανθηρή από ποτέ.
Η βυζαντινή τέχνη ήταν από τις μεγαλύτερες σχολές τέχνης παγκοσμίως. Κανένας αρχαίος Έλληνας δε θα μπορούσε να χτίσει την Αγία Σοφία, αυτό απαιτούσε πολύ βαθιά τεχνική γνώση. Κάποιοι, ξέρετε, υποστηρίζουν ότι η βυζαντινή τέχνη είναι στατική.Δεν ήταν καθόλου στατική, αλλά ήταν μια σχολή τέχνης από τις σημαντικότερες στον κόσμο, που όσο περνά ο καιρός εκτιμάται όλο και περισσότερο, κι όσοι Έλληνες διανοούμενοί σας λένε ότι το Βυζάντιο δε δημιούργησε τίποτε, είναι τυφλοί.Δε νομίζω ότι οι σύγχρονοι Έλληνες είναι περισσότερο Έλληνες από τους Βυζαντινούς.”
(Σερ Στίβεν Ράνσιμαν, απόσπασμα από συνέντευξη ένος από τους μεγαλύτερους βυζαντινολόγους του περασμένου αιώνα)
Ο Σερ Στήβεν Ράνσιμαν υπήρξε αυστηρός, αλλά δίκαιος κριτής της ελληνικής ιστορίας. Όπως συχνά υπογράμμιζε, οι σύγχρονοι Έλληνες είναι συχνά άδικοι απέναντι στους βυζαντινούς τους προγόνους.
Η κοινή αντίληψη, που βλέπει το Βυζάντιο ως μια στατική, θεοκρατική κοινωνία χωρίς πνευματική ζωή, είναι λανθασμένη και αδικεί έναν πολιτισμό που άνθισε για πάνω από χίλια χρόνια.Οι Βυζαντινοί διέθεταν έντονη διανόηση και πνευματική ζωή.
Οι Καππαδόκες Πατέρες, ο Γρηγόριος Παλαμάς και πολλοί άλλοι εκκλησιαστικοί συγγραφείς δεν ήταν μόνο θεολόγοι υπήρξαν στοχαστές με μοναδικό πνεύμα, που συνέδεσαν την ελληνική φιλοσοφία με τον χριστιανικό στοχασμό. Παράλληλα, η βυζαντινή ιατρική και οι επιστήμες προχωρούσαν με μεθοδικότητα, ανανεώνοντας τη γνώση της αρχαιότητας και θέτοντας θεμέλια για μελλοντικές προόδους.
Στον τομέα της τέχνης, η δημιουργία των Βυζαντινών ήταν κορυφαία. Η Αγία Σοφία, αξεπέραστο αρχιτεκτονικό αριστούργημα, απαιτούσε τεχνική γνώση και φαντασία που δεν υπήρχε στην κλασική Ελλάδα.
Η βυζαντινή τέχνη δεν ήταν στατική, όπως κάποιοι αδαείς υποστηρίζουν κάθε ψηφίδα, κάθε εικόνα και κάθε μορφή αποπνέει ζωντάνια, πνευματική ένταση και διαχρονικότητα. Ακόμη και κατά την Παλαιολόγεια περίοδο, όταν η αυτοκρατορία συρρικνωνόταν, η διανόηση και η καλλιτεχνική παραγωγή γνώρισαν άνθηση μια απόδειξη ότι η πνευματική δύναμη δεν εξαρτάται από την πολιτική ισχύ.Σε αντίθεση, οι σύγχρονοι Έλληνες συχνά αγνοούν ή υποτιμούν τη βυζαντινή κληρονομιά. Υπάρχουν δυστυχώς πολλοί που θεωρούν το Βυζάντιο «παρακμιακό» ή «ανενεργό», λησμονώντας ότι μέσα από αυτό εξελίχθηκε η ελληνική ταυτότητα και διατηρήθηκε ζωντανή η πνευματική και καλλιτεχνική παράδοση. Η συνέχιση της ελληνικότητας δεν έπαψε στην αρχαιότητα στο Βυζάντιο βρήκε νέα μορφή και βάθος, αλλά γεφυρώνοντας το παρελθόν με το μέλλον.
Η αντιπαραβολή αυτή καθιστά σαφές το μήνυμα του Ράνσιμαν,οι Βυζαντινοί υπήρξαν πραγματικοί Έλληνες, με πνευματική δημιουργικότητα και καλλιτεχνική αρτιότητα που ακόμη και σήμερα αξίζει τον θαυμασμό μας.
Αν υπάρχει άδικη λήθη, δεν αφορά την αυτοκρατορία του Βυζαντίου, αλλά τη δική μας αδυναμία να αναγνωρίσουμε τη συνέχεια της ελληνικής ταυτότητας μέσα από τον ιστορικό χρόνο. Οι Βυζαντινοί δεν ήταν λιγότερο Έλληνες ήσαν διαφορετικοί, αλλά βαθιά και αυθεντικά Έλληνες, και σε αυτούς στηρίζεται η πνευματική μας κληρονομιά.
✍ Στυλ. Καβάζης
