ΤΑ ΝΕΑ 29/7/25 μου
Γράφει: ο Γιάννης Πανούσης
- Μετά την εξαιρετική έρευνα της εφημερίδας’’Γιατί χάνουμε σχεδόν 500 συνανθρώπους κάθε χρόνο;’ [επιμ.Π.Σωτήρης][16/7/25] θεωρώ χρήσιμες κάποιες εγκληματολογικού χαρακτήρα επισημάνσεις.
Το αν η ζωή ενός ανθρώπου ανήκει στον ίδιον, στους γεννήτορές του, στο Κράτος, στην επιστήμη ή εντέλει στο Θεό, έχει λυθεί στις σύγχρονες κοινωνίες και τα Συντάγματα προστατεύουν την αξία,την αξιοπρέπεια,τον αυτοπροσδιορισμό και την αυτοδιάθεση του καθενός.
Συνεπώς η εξουσία ζωής και θανάτου [jus vitae necisque] του ρωμα’ι’κού δικαίου ή η ποινική μεταχείριση της αυτοκτονίας έχουν περάσει πλέον στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας.
Τα υποκείμενα
Προφανώς όλοι οι άνθρωποι – έκαστος για το δικό του λόγο – δεν είναι το ίδιο ευάλωτοι ή επιρρεπείς στο να πάρουν το θάνατο στα χέρια τους. Η ατομική διακινδύνευση, το ρίσκο αυτο-θανάτωσης, σχετίζεται με προσωπικά και περιβαλλοντικά δεδομένα [ενσυναίσθησης, αδιαφορίας, απόρριψης , ψυχικής έντασης κλπ], κρίσιμα στοιχεία των οποίων είναι και ο τόπος, ο χρόνος και ο τρόπος περάσματος στην πράξη. Οι έρευνες έχουν π.χ δείξει ότι οι άνδρες αυτοκτονούν χρησιμοποιώντας διαφορετικό μέσο από τις γυναίκες, ότι η ηλικία και η υγεία παίζουν σημαντικό ρόλο, ότι οι αυτοχειρίες στις φυλακές και στις λοιπές κλειστές δομές συνεχώς αυξάνονται.
Πολλοί επιστήμονες επιχειρούν να φωτίσουν τα πραγματικά κίνητρα μέσα από μηνύματα/συμβολισμούς ή προειδοποιήσεις, δεδομένου ότι η πράξη έχει για τον κάθε αυτόχειρα ‘ειδικό νόημα’. Άλλωστε το πως βιώνει ο καθένας [πριν από την πράξη του] την όλη κατάσταση δεν μπορεί ν’αποτελέσει αντικείμενο σύγκρισης ή γενίκευσης.
Νομικά και Κοινωνικοπολιτισμικά
Το γεγονός ότι στην αυτοκτονία συμπίπτουν και ταυτίζονται οι ιδιότητες του θύτη και του θύματος επέτρεψε στο ποινικό δόγμα ν’αποφανθεί ότι η ενλόγω συμπεριφορά δεν τυποποιείται σε έγκλημα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι κοινωνίες αντιμετώπισαν με τον ίδιο τρόπο το θέμα του θανάτου-αυτοκτονίας.
Άλλες το εξόρκιζαν, άλλες το τιμωρούσαν, άλλες το ανέχονταν υπό όρους [π.χ impatientia doloris,ανυπόφοροι πόνοι]. Το ότι ‘οι πεθαμένοι δεν υποφέρουν ‘ και το ότι ‘η αυτοχειρία είναι αντίδοτο στον πόνο’ επέτρεπε τις αποκλίσεις.
Κατά συνέπεια ούτε νομική υποχρέωση [δημοσίου συμφέροντος;] έχει κάποιος να διατηρεί ενεργό την αβάσταχτη από οδύνες ζωή του, ούτε πρόκειται για πράξη υψηλού αισθήματος φιλαυτίας [Καντ]
Από το φόβο του [κακού;] τέλους τηςζωής στην αποδοχή του [καλού;] θανάτου, μιάς ετεροχρονισμένης συντόμευσης απόφαση.
Ισοδύναμα
Συχνά η ευθανασία,η ανθρωποκτονία με οίκτο ή το υποβοηθούμενο τέλος δεν είναι τίποτ’άλλο παρά μία αυτοκτονία ειπωμένη σιγά στο αυτί του γιατρού από τον ανίατο ασθενή.
Καταληκτικά
Η ένοχη σιωπή πολλών στην αναγνώριση του δικαιώματος στον αυτοθάνατο μπορεί να ερμηνευθεί με δύο τουλάχιστον τρόπους:
-με το δέος ενώπιον της ανίερης προσβολής του Θείου από τη σύντμηση της ζωής ως πράξης ελευθερίας
-με τον τρόμο να καταστεί ο καθένας δικαστής,δήμιος και θύμα του εαυτού του ως σύνδρομο των υπαρξιακών αδιέξοδων του σύγχρονου ανθρώπου
Δεν έχει συνεπώς τόση ερμηνευτική αξία το ‘πώς’ αλλά το ‘γιατί’.Η οποιαδήποτε risk theory ή και death gambling προσέγγιση,ακόμα κι αν δίνουν εξηγήσεις στο ‘πώς’ πολύ δύσκολα θα προσεγγίσουν το ‘γιατί’. Ίσως γι’αυτό ο Δίας δεν τιμωρούσε τον αυτόχειρα [Επίκτητος]. Ίσως γιατί και ο Θεός σεβόταν και συγχωρούσε κάτι που δεν καταλάβαιναν οι θνητοί.
Υ.Γ. : Η ανθρώπινη ζωή κατευθύνεται από πολλές ιδέες. Η αλήθεια είναι μία από αυτές [Paul Feyerabend]
